Menu

Hot & Cold


Cool!

Cool2

Wat heb je nodig?

  1. Een vel wit papier (A4)
  2. Fluorescerende stift/marker (oranje werkt het beste, geel of groen kan ook)
  3. UV-lamp
  4. Zonnebrandcrème of sunblock (UVA+B)
  5. Tandpasta
  6. Vaseline
  7. Aftersun
  8. Donkere ruimte

Meer weten?
UV-licht is een deel van de straling die door de zon wordt uitgezonden, net als het voor ons zichtbare licht. Als je veel UV-stralen op je huid krijgt, worden huidcellen beschadigd: je verbrandt en op langere termijn kun je zo ook huidkanker krijgen. De stoffen in zonnebrandcrème houden de UV-stralen tegen. Dat kan door reflectie of door absorptie. Bij reflectie wordt een deel van de UV-stralen teruggekaatst (dan zie je soms een witte waas op je huid doordat een deel van het zichtbare licht ook wordt teruggekaatst). Bij absorptie kunnen hele kleine deeltjes in de zonnebrandcrème de UV-stralen opnemen en weer uitstralen als onschadelijke infraroodstraling: daar word je alleen warm van.

Meer doen?
Met dit proefje kun je ook testen of zonnebrandcrème met factor 30 meer straling tegenhoudt dan crème met factor 5. Hoe zou je dat aanpakken? 

Sport, spel en ontspanning
Het omgekeerde effect van wat je in dit proefje ziet, kun je gebruiken om een onzichtbare boodschap te schrijven, die je met UV-licht wel kunt lezen. Pennen met UV-inkt & UV-lampje kun je o.a. kopen bij de Action of bij www.belltree.nl
Kijk naar het filmpje: www.insidegamer.nl/pc/thedavincicode/videos/236 en doe een speurtocht met onzichtbare UV-codes!


Hot!

Wat heb je nodig?

  1. 2 bekerglazen of waterglazen
  2. Water
  3. Thermometer
  4. Vel papier en pen
  5. Eetlepel
  6. Zakje vochtvreter met CaCl2

Meer weten?
Je lost calciumchloride op in water. Bij dit proces komt warmte vrij. Hierdoor warmt het water op. CaCl2 is een belangrijk nevenproduct van de chemische industrie. Het wordt ook als strooizout gebruikt in plaats van NaCl (keukenzout).

Meer doen?
Meet de temperatuur ten opzichte van de tijd (op verschillende momenten) en zet je resultaten netjes onder elkaar in een tabel. Wanneer wordt de maximale temperatuur bereikt? 

Sport, spel en ontspanning
Bij de ANWB en bij buitensportwinkels kun je vaak handwarmers (of voetwarmers) kopen. Probeer deze handwarmers eens uit; hiervoor moet je het metaal dat erin zit een paar keer buigen. Werkt de handwarmer op dezelfde manier als de korrels in het water? Zo nee: wat is het verschil?

Let op: veiligheid!
CaCl2 (calciumchloride) is irriterend en prikkelend. Zorg dat je het niet in je ogen krijgt; anders goed uitspoelen met water. Handen goed wassen na afloop van dit proefje.


Onbrandbaar papier

Wat heb je nodig?

  1. Spiritus (of ethanol)
  2. Water
  3. Maatcilinder (100 mL)
  4. Bakje
  5. Zout
  6. Schaar
  7. Papier
  8. Lang pincet of tang
  9. Lucifer of aansteker

Meer weten?
Het papiertje lijkt in brand te staan, maar zolang er genoeg water in het mengsel aanwezig is, zal alleen de spiritus verbranden en het water zal deels verdampen en deels achterblijven. Het water dat nog niet verdampt is nadat de spiritus is opgebrand, beschermt het papiertje. Wanneer er te weinig water in de mix zit, zal het water verdampen voordat alle spiritus verbrand is en dan zal het papiertje daadwerkelijk verbranden. Wanneer er te veel water in het mengsel zit, brandt het helemaal niet. Het zout zorgt voor de kleur van de vlammen – daardoor zie je ze beter.

Meer doen?
Onderzoek wat het verschil is als je wel of geen zout toevoegt. Maak een duidelijk verslag van je proef waarin je bijvoorbeeld in een tabel laat zien wat er gebeurt bij de verschillende spiritusconcentraties. 

Sport, spel en ontspanning
Goocheltruc? De concentratie waarbijhet papiertje het beste beschermd blijft, kun je in principe ook op echte bankbiljetten uitvoeren. Je krijgt dan
een brandend bankbiljet dat daarna toch nog heel is.
(De makers van deze proef zijn niet verantwoordelijk voor het eventuele verlies van de bankbiljetten, mocht de proef mislukken!)

Let op: veiligheid!
Trek een labjas aan en zet een veiligheidsbril op!


Koud kunstje

Wat heb je nodig?

  1. afwasmiddel
  2. maïzena
  3. schoonmaakazijn
  4. sinaasappelsap
  5. water
  6. bord
  7. eetlepel
  8. schaaltje
  9. ijsblokjesvorm

Wat gebeurt er?
Het water is ijs geworden. Het afwasmiddel is nu wit en brokkelig en het schoonmaakazijn is hard geworden. Het sinaasappelsap valt in schilfertjes uit elkaar en bij het water-maïzenamengsel ligt er een wit poederlaagje op. Het waterblokje is het grootst en het schoonmaakazijnblokje het kleinst. Wanneer een vloeistof koud wordt gemaakt ontstaan er kristallen. Bij welke temperatuur dit gebeurt, verschilt per vloeistof. Bij water gebeurt dit bij 0 graden Celsius. Bij het kouder worden van het afwasmiddel en het water-maïzenamengsel scheiden de vloeistoffen zich. Afwasmiddel splitst zich in water en zeep. Het water-maïzenamengsel wordt weer water en maïzena. De maïzena zit tussen de ijskristallen en ligt bovenop het blokje. Bij sinaasappelsap zit het vruchtensap in de weg. Hierdoor duurt het langer voordat de ijskristallen aan elkaar gaan zitten en zijn het na 1 uur nog schilfertjes.
In schoonmaakazijn zit water en azijnzuur. Bij het vormen van de kristallen gaat het azijnzuur in de ijskristallen zitten. Daarom is het schoonmaakazijnblokje kleiner dan de andere blokjes.

Verder experimenteren?
Probeer het ook eens met andere vloeistoffen, bijvoorbeeld zout water, cola, olijfolie of suikerwater.


Waterthermometer

Thermometers vind je overal en in allerlei vormen. Ze vertellen je bijvoorbeeld hoe warm het buiten is, of hoe warm een oven van binnen is. In deze proef maak je je eigen thermometer.

Wat heb je nodig?

  1. Erlenmeyer (100 mL)
  2. Roerstaafje
  3. Voedingskleurstof of siroop(100 mL)
  4. Stuk klei
  5. Doorzichtig rietje
  6. 2 Bekerglazen (500 mL)
  7. Koud water (rond 20°C)
  8. Thermometer
  9. Heet water (bijna 100°C)
  10. Handschoenen
  11. Zwarte stift

Hoe werkt het?
Wanneer vloeistoffen warmte opnemen, zetten ze uit; als ze warmte afgeven, krimpen ze. Het water in de waterthermometer neemt warmte op of staat warmte af. Het water zet dus uit of krimpt. Wanneer het water in je thermometer uitzet, stijgt het in het rietje en niet in de erlenmeyer zelf. Dit komt doordat het uitzettende water de lucht in de erlenmeyer vanwege de klei er niet uit kan duwen. Het uitzettende water kan de lucht in het rietje wel wegduwen, waardoor het water in het rietje wel omhoog gaat.

In de praktijk
In deze proef heb je gewerkt met temperatuur en luchtdruk. Een meteoroloog, fysicus of natuurkundige houdt zich daar dagelijks mee bezig. Een fysisch-chemisch analist stelt een thermometer zo in dat hij bij elke temperatuur de juiste waarden aangeeft. Dit proces heet ijken. Iemand die meetapparatuur maakt, heet een werktuigbouwkundige of meet- en regeltechnicus. Wil je meer weten over opleidingen en beroepen? Kijk dan op www.exactwatjezoekt.nl

Meer doen
Maak een thermometer waarvan je de temperatuur echt kunt aflezen door verschillende temperaturen te meten en streepjes op het rietje te plaatsen. Je ijkt nu je waterthermometer. Kun je beter een smal of een breed rietje gebruiken in je thermometer om kleinere temperatuurverschillen te zien? Onderzoek het!

Let op: veiligheid!
Pas op met heet water. Bij aanraking met de huid minimaal 20 minuten koelen met lauw stromend water.


 

Kijk ook eens op onze andere websites:

natuurkundenl

sciencespace

natuurkundenl