Menu

Geuren & Kleuren


Parfum

Heb jij wel eens parfum gekocht? Voor een flesje van een bekend merk ben je al gauw 40 euro kwijt. Toch is het niet moeilijk om een parfum te maken.

Wat heb je nodig?

  1. Parfumflesje (10 mL)
  2. Pannetje
  3. Water
  4. Kookplaat/gasbrander
  5. Gedroogde of verse bloemen (of andere geurende ingrediënten, bijv. kaneel of sinaasappelschil)
  6. Theezeefje (elektrisch of gas)
  7. Maatcilinder (10 mL)
  8. Ethanol (of een andere alcohol: je kunt zelfs wodka gebruiken!)

Meer weten?
Voor een flesje Clive Christian No 1 van 30 ml moet je meer dan €2.000 neertellen! En voor de exclusieve editie, Imperial Majesty, bijna €200.000 voor 500 ml! Maar dan heb je ook wat: de parfum zit in een handgemaakte Baccarat kristallen fles versierd met een kraagje van 18-karaats goud en 5-karaat briljantgeslepen diamanten. Welke dure parfums kun jij nog meer vinden op internet? Hoeveel liter per jaar zou je moeten maken en verkopen om er een leuk jaarsalaris aan over te houden?

Meer doen?
Om een snelle variant van parfum of aftershave te maken, voeg je etherische oliën en/of rozenwater toe aan de ethanol in plaats van ingrediënten te koken. Vul een 10 mL parfumflesje met 8 mL ethanol. Voeg nu druppels van geurende stoffen toe, bijv. etherische oliën en rozenwater, waarvan jij denkt dat ze samen een lekker luchtje vormen. Schud het flesje om alle ingrediënten met elkaar te mengen. Spuit een beetje van het luchtje op je pols en ruik of het luchtje een succes is geworden.

Sport, spel en ontspanning
Doe het spel ‘Geurenlotto’ (te koop bij Veldwerk Nederland, kijk op www.veldwerkwinkel.nl). Je legt de plaatjes met de geuren op tafel en je ruikt aan de potjes (zonder onderop te kijken) en probeert zo alle geuren op de goede plaats te krijgen. Kijk als je alle potjes geplaatst hebt, of je het goed hebt gedaan.

Let op: veiligheid!
Trek een labjas aan en zet een veiligheidsbril op! Ethanol/alcohol is licht ontvlambaar, houd het weg van ontstekingsbronnen. Niet proeven. Giftig!

Mooi!

Zout heeft de interessante eigenschap dat het kristallen kan vormen. Er zijn ontzettend veel verschillende proefjes die van dit principe gebruikmaken.

Wat heb je nodig?

  1. Koffiefilter of filtreerpapier
  2. Stiften (wateroplosbare inkt)
  3. Maatcilinder (150 mL)
  4. Keukenzout
  5. Ethanol
  6. Water
  7. Fles (liefst glas) met dop
  8. Plastic of glazen bak

Meer weten?
Het papier zuigt de vloeistof op. Langzaam maar zeker zal van de opgezogen vloeistof het water verdampen. Doordat het water verdampt, kunnen de zoutdeeltjes niet meer in de oplossing blijven. De ethanol wordt toegevoegd omdat inkt hierin beter oplost.

Meer doen?
Dit experiment kun je ook uitvoeren zonder ethanol. Het eindresultaat is dan soms wel iets minder spectaculair. Probeer het ook eens met verschillende concentraties zout: wat werkt het best?

Sport, spel en ontspanning
Bekijk de zouttuinen in de Dode Zee: www.teleblik.nl/media/1106886. Waarom heet dit de Dode Zee?

Let op: veiligheid!
Trek een labjas aan en zet een veiligheidsbril op! Ethanol is brandbaar en giftig. Zorg er dus voor dat je het uit de buurt van een ontstekingsbron houdt en niet inslikt.


Blingbling

Wat heb je nodig?

  1. 15 gram bakpoeder (1 zakje)
  2. Water
  3. Glas
  4. Touwtje van katoen of wol
  5. Potlood
  6. Liniaal

Wat gebeurt er?
Als je het touwtje in het water hangt, dan kruipt het water omhoog in het touwtje. In het water zit bakpoeder opgelost en dat kruipt ook in het touwtje. Het water in het touwtje verdampt. Bakpoeder verdampt niet en blijft onderaan het touwtje hangen. Er komt steeds meer water met bakpoeder naar boven. Het water blijft verdampen en er komt een kristal onderaan het touwtje te hangen. In bakpoeder zit namelijk natrium bicarbonaat, dat is een soort zout waarmee je mooie kristallen kunt maken.

Wat kun je nog meer onderzoeken?
Kijk ook eens met een vergrootglas naar de kristallen of probeer het proefje nog eens met meel, zout, suiker of soda.

Vitamine C-klok

Sommige chemische reaces verlopen snel, andere langzaam. In deze proef zie je een voorbeeld van een langzame en een snelle reace. Let op, het lijkt misschien of er niks gebeurt. Maar dan…

Wat heb je nodig?

  1. 4 Bekerglazen van 100 mL
  2. Bekerglas van 250 mL
  3. Water
  4. Vitamine C-bruistablet
  5. Theelepel
  6. Aardappelzetmeel
  7. Zwarte stift
  8. Betadine
  9. Waterstofperoxide (3%)

Hoe werkt het?
Betadine bevat jodium. Wanneer jodiumdeeltjes reageren met vitamine C, worden deze deeltjes opgesplitst. Waterstofperoxide brengt de opgesplitste deeltjes weer samen. Als je de inhoud van glas A en B bij elkaar doet, vinden de twee bovenstaande reacties tegelijk plaats. De jodiumdeeltjes worden steeds gesplitst door de vitamine C en komen weer samen door de waterstofperoxide. Dit gaat net zo lang door totdat alle vitamine C op is. Als hele jodiumdeeltjes met zetmeel reageren, ontstaat een donkerblauwe kleur. Dat kan bij de proef pas gebeuren als de vitamine C op is en de jodiumdeeltjes niet meer worden gesplitst. Daarom duurt het een tijdje voordat de blauwe kleur ontstaat. Als je meer vitamine C toevoegt, duurt het dus langer voordat de donkerblauwe kleur verschijnt!

In de praktijk
De reactie waarbij jodium het zetmeel blauw kleurt, is een voorbeeld van een reactie waarmee je aantoont dat een bepaalde stof aanwezig is. Er zijn meer reacties waarbij je met een verkleuring de aanwezigheid van een stof kunt aantonen. Dit verschijnsel wordt gebruikt door bijvoorbeeld milieukundig analisten die de aanwezigheid van bepaalde stoffen in het grondwater controleren, maar ook door medisch analisten om stoffen in urine aan te tonen. Denk maar aan dopingcontroles in de sport! Wil je meer weten over opleidingen en beroepen? Kijk dan op www.exactwatjezoekt.nl

Meer doen
Voer de reactie nog een keer uit, maar dan met meer vitamine C. Hoe lang duurt het nu voordat de vloeistof verkleurt? Kun je de reactie precies 3 minuten laten duren?

Let op: veiligheid!
Waterstofperoxide is irriterend. Bij aanraking met huid en/of ogen goed spoelen met water. Niet inslikken. Betadine vlekt enorm. Draag oude kleren of een labjas, handschoenen en een veiligheidsbril.

Koperen spijker

In deze proef geef je een metalen spijker een koperen laagje. Zonder te verven! Het koper komt van 1-, 2- en 5-centmuntjes en wordt overgedragen door… citroen en zout!

Wat heb je nodig?

  1. Bekerglas (250 mL)
  2. Citruspers
  3. Citroenen
  4. 20 Koperen muntjes
  5. Theelepel
  6. Zout
  7. Schuurmiddel
  8. Schuurspons
  9. Grote spijker
  10. Water

Hoe werkt het?
Het zure citroensap reageert met het koper van de muntjes. Door deze reactie ontstaan er losse, geladen koperdeeltjes. Deze deeltjes reageren met het ijzer in de spijker, waardoor er een heel dun koperlaagje (coating) op de spijker ontstaat. Het zure citroensap is niet zuur genoeg om alle koperdeeltjes van de muntjes om te zetten in geladen koperdeeltjes. De muntjes verdwijnen dus niet helemaal. Er bestaan stoffen die nog veel zuurder zijn dan citroensap. Daarin zouden koperen muntjes wel helemaal verdwijnen!

In de praktijk
De spijker heeft in deze proef een kopercoating gekregen. Een coating is een dun laagje, vaak bedoeld om het materiaal eronder te beschermen. Er zijn bedrijven die zich specialiseren in het ontwikkelen van beschermende coatings. Deze coatings worden bijvoorbeeld gebruikt in de scheepsbouw of auto-industrie. Welke coating wanneer gebruikt wordt, hangt af van het gebruiksdoel. Een coating van bijvoorbeeld een schip mag niet schadelijk zijn voor het milieu. Iemand die onderzoekt welk effect nieuwe stoffen op het milieu hebben, is een milieukundige.

Bij de ontwikkeling van coatings zijn scheikundigen en materiaalkundigen betrokken. Wanneer een bedrijf een goede coating heeft ontwikkeld, wil het dat recept natuurlijk voor zichzelf houden. Dit heet het ‘recht op octrooi’ op de coating. Een octrooigemachtigde moet dit vastleggen. Deze persoon moet dus veel kennis hebben van coatings en hun ontwikkelprocessen. Bij een octrooibureau werken dan ook veel mensen met een bèta-opleiding. Wil je meer weten over opleidingen en beroepen? Kijk dan op www.exactwatjezoekt.nl

Meer doen
Probeer ook eens een ander voorwerp te voorzien van een koperlaagje. Werkt het bijvoorbeeld met een elastiekje? En met een paperclip? Net als citroensap is ook cola een zure vloeistof. Probeer eens of je daarmee een kopercoating kunt maken.

Vier!

Je maakt een vloeistoftoren met vier lagen.

Wat heb je nodig?

  1. Maatbeker
  2. Glas of glazen potje
  3. Stroop (of siroop)
  4. Water
  5. Sla-, zonnebloem- of olijfolie
  6. Kleine stukjes: kunststof (bijv. roerstaafje), hout (prikker), gum, paperclip, steentje.
  7. Ethanol

Meer weten?
Hoe komt het dat de voorwerpen op verschillende lagen blijven drijven? Dat heeft te maken met de dichtheid van de vloeistof en de dichtheid van de voorwerpen. Probeer op internet (of in BINAS) uit te zoeken wat de dichtheid is van de verschillende voorwerpen en van de gebruikte vloeistoffen. Zijn er nog meer factoren die een rol spelen? (bijvoorbeeld luchtbelletjes onder de voorwerpen).

Meer doen?
In plaats van ethanol kun je ook spiritus gebruiken en het water een kleurtje geven: zo zie je een duidelijker verschil tussen de lagen. Je kunt het proefje ook nog uitbreiden met verschillende concentraties suikerwater met diverse kleurtjes. Hoeveel lagen kun jij maken?

Sport, spel en ontspanning
Kun je verschillende materialen vinden zodat op elk niveau iets blijft drijven? En kun je ook kleine voorwerpen vinden die blijven zweven, of eerst blijven drijven en pas na een tijdje zinken?

Let op: veiligheid!
Ethanol is licht ontvlambaar, houd het uit de buurt van ontstekingsbronnen. Niet proeven: giftig!


 

Kijk ook eens op onze andere websites:

natuurkundenl

sciencespace

natuurkundenl