Menu

Eten & Drinken


Power!

Sportdrank wordt snel opgenomen door het lichaam doordat het dezelfde concentratie suiker (koolhydraten) bevat als de vloeistoffen in je lichaam. De meeste mensen kopen een kant-en-klaardrankje, maar het is niet moeilijk om zelf te maken.

Wat heb je nodig?

  1. Weegschaal
  2. Suiker
  3. Flesje (150 mL)
  4. Keukenzout
  5. Water
  6. Maatcilinder (100 mL)
  7. Citroensap

Meer weten?
De meeste sportdranken bevatten een mix van zouten en koolhydraten. De zouten zorgen ervoor dat je het vocht dat je verliest door zweten sneller weer aanvult. Daarnaast voorkomt het bijvoorbeeld bij het lopen van lange afstanden dat je watervergiftiging krijgt door een tekort aan zouten. De koolhydraten geven je de energie om langer door te gaan. Zoals een auto benzine nodig heeft, heeft je lichaam koolhydraten nodig om te presteren. Omdat je lichaam geen grote hoeveelheden koolhydraten kan opslaan, moet je deze energiebron aanvullen tijdens het sporten. Het soort koolhydraat maakt daarbij wel verschil. Het beste is het om een snel opneembaar koolhydraat te gebruiken. In veel sportdrankjes zit daarom niet gewone suiker, maar een mix van maltodextrine en dextrose. Dat zijn suikers die je lichaam snel opneemt.

Meer weten?
De meeste sportdranken bevatten een mix van zouten en koolhydraten. De zouten zorgen ervoor dat je het vocht dat je verliest door zweten sneller weer aanvult. Daarnaast voorkomt het bijvoorbeeld bij het lopen van lange afstanden dat je watervergiftiging krijgt door een tekort aan zouten. De koolhydraten geven je de energie om langer door te gaan. Zoals een auto benzine nodig heeft, heeft je lichaam koolhydraten nodig om te presteren. Omdat je lichaam geen grote hoeveelheden koolhydraten kan opslaan, moet je deze energiebron aanvullen tijdens het sporten. Het soort koolhydraat maakt daarbij wel verschil. Het beste is het om een snel opneembaar koolhydraat te gebruiken. In veel sportdrankjes zit daarom niet gewone suiker, maar een mix van maltodextrine en dextrose. Dat zijn suikers die je lichaam snel opneemt.

Meer doen?
Maak ook eens een sportdrankje met Roosvicee of dextrose of maltodextrine in plaats van suiker. Bereken dan bij stap 1 hoeveel maltodextrine of Roosvicee je moet toevoegen om 8% koolhydraten in 100 mL water te krijgen. Maltodextrinepoeder zit bijvoorbeeld in Fentomal van Nutricia. Bij de meeste sportwinkels kun je een variant hiervan vinden. Je kunt ook bijv. Isostar gebruiken, maar daarin zitten allerlei extra ingrediënten; het toevoegen van extra zout is dan bijvoorbeeld niet nodig.

Sport, spel en ontspanning
Ga eens een stuk hardlopen, minimaal 3 km, zonder sportdrankje (water is wel toegestaan). Herhaal de afstand na een paar dagen maar drink dit keer van tevoren een sportdrankje. Merk je een verschil?

Troebel appelsap

Als je zelf appelsap maakt, is dat alƒtijd troebel. Toch kun je in de winkel kiezen tussen troebel of helder appelsap. Wat zorgt ervoor dat het sap troebel is? En hoe kun je het helder krijgen?

Wat heb je nodig?

  1. Reageerbuisrek
  2. 8 Reageerbuizen
  3. 3 Maatpipetten
  4. Pectinase
  5. Amylase
  6. Water
  7. Troebel appelsap
  8. Maatcilinder
  9. Waterbad 50°C
  10. 4 Filtreerpapiertjes
  11. 4 Trechters

Hoe werkt het?
Enzymen zorgen ervoor dat in je lichaam bepaalde processen plaatsvinden. Zo kan een enzym voedingsstoffen uit je eten afbreken tot kleinere stukjes. Met die kleine stukjes kan je lichaam weer nieuwe stoffen bouwen die nodig zijn voor processen in het lichaam. Amylase en pectinase zijn allebei afbraakenzymen. Amylase breekt zetmeel af dat bijvoorbeeld in aardappels en graanproducten zit. Pectinase breekt pectine uit de celwanden van bijvoorbeeld appels af. Als je nu de resultaten van de proef bekijkt, welk enzym zorgt er dan voor dat appelsap helder wordt?

In de praktijk
Een voedingsmiddelentechnoloog houdt zich bezig met de ontwikkeling van voedingsmiddelen zoals appelsap. Hij ontwikkelt bijvoorbeeld een methode om appelsap te maken dat zo lang mogelijk vers en troebel blijft. Een (microbiologisch) analist bewaakt vervolgens de kwaliteit van voedingsmiddelen. Dit doet hij door te onderzoeken welke stoffen er in het voedingsmiddel zitten.

De productie van appelsap op grote schaal gebeurt in een fabriek. Voordat de appelsap in pakken zit en in de winkel staat, moet het aardig wat stappen doorlopen. Een procestechnoloog gaat na hoe je de appelsapproductie het beste op grote schaal kunt uitvoeren. Degene die het proces vervolgens in de gaten houdt en storingen oplost, is een procesoperator. Wil je meer weten over opleidingen en beroepen? Kijk dan op www.exactwatjezoekt.nl

Meer doen?
Onderzoek eens of de temperatuur van invloed is op de werking van pectinase en amylase. Bij welke temperatuur werken de enzymen het beste? Wat gebeurt er als je pectinase en amylase aan andere vruchtensappen toevoegt?


IJzersterke granen

Popeye kreeg aljd dikke spierballen zodra hij een blik spinazie at. Spinazie bevat veel ijzer en dat is inderdaad belangrijk om gezond te blijven. Maar ijzer zit niet alleen in spinazie, het wordt ook aan veel voedingsmiddelen toegevoegd. Kun je dat aantonen met een magneet?

Wat heb je nodig?

  1. 150 g Ontbijtgranen (Special K)
  2. Maatbeker
  3. Weegschaal
  4. Grote kom
  5. Grote lepel
  6. Water
  7. Sterke magneet
  8. Mixer
  9. Witte (latex) handschoen

Hoe werkt het?
In dit proefje heb je aangetoond dat ontbijtgranen ijzer bevatten. De ijzerstukjes zijn heel klein en zitten verwerkt in de ontbijtgranen, waardoor je ze niet ziet. Door de graanvlokken te verkruimelen en te weken, komen de ijzerstukjes los uit de vlokken. De ijzerstukjes zijn zwaarder dan het water en de vlokken, en zakken naar de bodem van de kom. Met de magneet verzamel je de ijzerstukjes uit je mengsel. De stukjes vormen dan klontjes die wel groot genoeg zijn om met het blote oog te zien. IJzer is een belangrijke bouwstof in je lichaam. Je lichaam kan alleen ijzer uit je voeding opnemen als dat ijzer in een specifieke vorm in je eten zit. Dat is het geval in bijvoorbeeld spinazie, broccoli en aardappel. De ijzerstukjes die je in dit proefje ziet, hebben niet deze specifieke vorm. Je lichaam neemt ze dus niet op.

In de praktijk
Iemand die alles weet over voedingsstoffen is een diëtist. Zo kunnen sommige mensen bijvoorbeeld gluten (bepaalde deeltjes in graan) niet goed afbreken. Ze worden er ziek van. Een diëtist helpt deze mensen om hun voeding zo samen te stellen dat ze niet ziek worden, maar toch genoeg van alle voedingsstoffen binnenkrijgen. Een voedingsmiddelentechnoloog ontwikkelt speciale voedingsmiddelen voor mensen met allergieën. Hij of zij zorgt ervoor dat de stof die de allergie opwekt niet in deze voedingsmiddelen voorkomt. Zo kan iemand met een lactose-allergie tegenwoordig toch melk drinken en bestaat er brood voor mensen met een glutenallergie. Wil je meer weten over opleidingen en beroepen? Kijk dan op www.exactwatjezoekt.nl

Meer doen?
In deze proef heb je ijzer aangetoond in ontbijtgranen van een specifiek merk. Test ook eens een ander product met ‘toegevoegd ijzer’, zoals Roosvicee Ferro of appelstroop met extra ijzer. Vind je daar ook stukjes ijzer in?

Aardappelketchup

Tomatenketchup wordt gemaakt van tomaten. Dat is logisch, zou je zeggen. Maar eet je wel wat je denkt dat je eet?

Wat heb je nodig?

  1. 4 Schaaltjes (Special K)
  2. 2 Theelepels
  3. Stift
  4. Heinz ketchup
  5. Huismerk ketchup
  6. Betadine
  7. 4 Roerstokjes
  8. Amylase

Hoe werkt het?
Voor een stevige tomatenketchup is veel tomaat nodig. Sommige fabrikanten voegen daarom zetmeel toe, want zetmeel is goedkoper dan tomaten. Zetmeel uit aardappelen wordt in veel producten gebruikt om het product minder vloeibaar te maken. Zo heb je minder tomaat nodig en blijft de ketchup toch stevig. In deze proef test je op twee manieren of er zetmeel in ketchup zit. Zetmeel reageert met de jodium in Betadine. Er ontstaat dan een donkerblauwe kleur. De ketchup die bij stap 3 donkerblauw kleurt, bevat zetmeel. Het enzym amylase breekt zetmeel af. Je speeksel bevat veel amylase. Het afbreken van zetmeel in je lichaam is nodig, omdat daarmee belangrijke bouwstenen voor je lichaam worden verkregen. In stap 4 heb je amylase toegevoegd aan de ketchup. Werd de ketchup vloeibaarder? Dan bevat de ketchup veel zetmeel.

In de praktijk
Iemand die onderzoek doet naar manieren om voedingsmiddelen te verbeteren is een levensmiddelentechnoloog. Zo iemand ontwikkelt bijvoorbeeld ketchup die er goed uitziet, lekker en goedkoop is. Bedrijven houden elkaars producten goed in de gaten. Als bedrijf X een nieuw product heeft ontwikkeld, wil bedrijf Y misschien wel eenzelfde product maken. Analisten van bedrijf Y doen dan onderzoek naar het product van bedrijf X om te bepalen wat er allemaal in zit. Zo kunnen zij bijvoorbeeld een goedkopere variant bedenken! Wil je meer weten over opleidingen en beroepen? Kijk dan op www.exactwatjezoekt.nl

Meer doen?
Met Betadine en amylase toon je zetmeel aan. Welke voedingsmiddelen bevatten nog meer zetmeel? Test bijvoorbeeld eens een stuk appel, sinaasappelsap uit een pak, fritessaus, Cup-a-soup of wat je maar wilt!

Let op: veiligheid
Betadine vlekt enorm. Draag oude kleren of een labjas.


 

Kijk ook eens op onze andere websites:

natuurkundenl

sciencespace

natuurkundenl